เพื่อนๆ ชาวเกษตรเราหลายท่านถามถึงวิธีการเพาะเลี้ยงแหนแดงที่ซื้อไปขยายพันธุ์ ซึ่งก่อนอื่นต้องขออภัยในความล่าช้าจริงๆ ครับ เพราะงานประจำรัดตัวไปหน่อยแถมยังงานที่สวนที่วุ่นวายปวดหัวเพราะเข้าฤดูฝน ก็คงจะไม่พ้นเรื่องหญ้าและแมลงศัตรูพืช ชาวเกษตรอินทรีย์อย่างเราต้องทำใจ -__-!!!

คู่มือฉบับนี้มาจากประสบการณ์ส่วนตัวของผู้เขียนที่ได้รวบรวมและทดลองซ้ำไปซ้ำมาจนพอจะสรุปได้คร่าวๆ ถึงปัจจัยที่มีผลต่อการเจริญเติบโตของแหนแดง ถึงกระนั้นก็อาจจะมีความผิดพลาดหรือจุดอับที่ยังคาดไม่ถึงเพราะผู้เขียนเองก็ไม่ได้เรียนเกษตรโดยตรงหรือมีข้อมูลด้านวิชาการอะไรมากนักจะอาศัยก็เป็นเพียงลูกหลานชาวนาชาวไร่ที่ได้มีโอกาสคลุกดินคลุกโคลนแล้วก็นำมาเล่าสู่เพื่อนๆ ฟัง ก็เท่านั้นเอง หากเพื่อนๆ จะช่วยชี้แนะหรือติชมอย่างไรก็เป็นเรื่องน่ายินดีเป็นอย่างยิ่ง และจะนำไปปรับปรุงให้ดียิ่งขึ้น

ว่ะ สำนวนเหมือนรายงานส่งอาจารย์ตอนเด็กๆ เลยเว้ยเฮ้ย! ฮ่ะๆ

การเพาะเลี้ยงแหนแดงนั้นจะว่าง่ายก็ง่ายจะว่ายากก็ยาก เพราะปกติแล้วแหนแดงอยู่ตามแหล่งธรรมชาติที่เหมาะสมทำให้ดูเหมือนแหนแดงเลี้ยงง่าย และก็เป็นแบบนั้นจริงๆ แต่บังเอิญว่าเราต้องนำแหนแดงออกจากที่อยู่อาศัยปกติมาอยู่ในสภาพแวดล้อมใหม่ที่เราเตรียมไว้เพื่อที่จะนำแหนแดงมาใช้งานตามที่เราต้องการได้ง่ายขึ้น การจำลองสภาพแวดล้อมตามธรรมชาติสำหรับการเพาะขยายพันธุ์แหนแดงจึงเป็นสิ่งที่ต้องทำ

Picture 756

Picture 754

วิธีการและขั้นตอนการเพาะเลี้ยงขยายพันธุ์แหนแดงสำหรับเป็นอาหารสัตว์
1. เตรียมภาชนะที่เป็นภาชนะปิดหรือสภาพแวดล้อมปิด เช่น กะละมังพลาสติก ถัง อ่างบัว บ่อซีเมนต์ ภาชนะที่ไม่มีสารพิษ หรือแม้แต่บ่อปูนซีเมนต์ที่ได้จัดเตรียมไว้ โดยหากเป็นบ่อซีเมนต์หรือบ่อปูนใหม่นั้นควรจะแช่น้ำไว้นาน 2 – 3 อาทิตย์เพื่อให้กรดปูนเจือจางลงหรือหมดไปก่อน หรืออาจนำขุยมะพร้าว เปลือกมะพร้าวสับหรือถ่านหุงต้มมาใส่เพื่อช่วยดูดซับกรดปูน เมื่อเห็นว่ากรดปูนลงลงแล้วโดยสังเกตจากคราบเคมีที่ลอยอยู่บนผิวน้ำจึงปล่อยน้ำนั้นทิ้งเพื่อเติมน้ำใหม่

Picture 638

*** โดยส่วนตัวแล้วผู้เขียนชอบวงบ่อซีเมนต์เป็นพิเศษ เพราะทนทานและหาได้ง่ายในพื้นที่ของผู้เขียน ***

2. เติมน้ำลงในภาชนะจนระดับน้ำสูง 20 – 30 เซนติเมตรจากพื้นพาชนะ ซึ่งระดับน้ำนี้ไม่สำคัญมากนักแต่จะมีผลกับระดับออกซิเจนในน้ำ แหนแดงก็เป็นพืชที่ต้องการออกซิเจนเช่นเดียวกับพืชน้ำชนิดอื่นๆPicture 049

*** น้ำสีขุ่น บ้านน้อกกก  บ้านนอก -__-!!! ***

3. ใส่ดินประมาณ 5 เซนติเมตรจากระดับพื้นภาชนะ

4. ใส่ปุ๋ยคอก ปุ๋ยหมัก หรือน้ำหมักชีวภาพลงในน้ำในปริมาณ ครึ่งกิโลกรัมต่อน้ำ 30 ลิตร หรือหากเป็นน้ำหมักชีวภาพในปริมาณ 1 ลิตรต่อน้ำ 30 ลิตร ซึ่งวัตถุดิบสำหรับเป็นสารอาหารให้กับแหนแดงนี้ขึ้นอยู่กับความสะดวกในการจัดหาโดยผู้เขียนเน้นวัตถุดิบที่หาได้ง่ายในท้องถิ่นเป็นหลัก การใส่ปุ๋ยคอกหรือปุ๋ยหมักมากเกินไปจะทำให้น้ำเน่าและอาจจะส่งผลให้แหนแดงโตช้าหรือตายได้

5. ทิ้งไว้ให้น้ำตกตะกอน

6. นำแหนแดงที่ได้มาปล่อยลงในน้ำให้มีปริมาณครึ่งหนึ่งของภาชนะหรือบ่อซีเมนต์ที่เราเตรียมไว้ เพื่อให้แหนแดงขยายตัวรวดเร็วเพราะหากพื้นที่เพาะเลี้ยงแออัดเกินไปจะทำให้การเจริญเติบโตลดลง หรือหากสถานที่เพาะเลี้ยงมีขนาดใหญ่มากก็ควรจะหาไม้หรือวัสดุใกล้เคียงมากั้นคอกให้อยู่ในบริเวณใดบริเวรหนึ่งของพื้นที่เพาะเลี้ยงแล้วจึงขยายบริเวณไม้กั้นหรือคอกออกให้กว้างขึ้นตามลำดับการเจริญเติบโตของแหนแดง

Picture 053

*** เออ… คือว่า  อันนี้เร่งรัดนิดหน่อย  ดินผสมปุ๋ยหมักทีเดียวเลย -__-!!! ***

Picture 056

*** ใจร้อนไปหน่อย ยังไม่ตกตะกอนดี -__-!!! ***

Picture 058

*** ใส่เท่านี้แหละ เดี๋ยวอาทิตย์หน้าก็เกือบเต็มบ่อ ***

7. นำไปใว้ในพื้นที่ที่มีแดดรำไรหรือความเข้มข้นของแสง 60 – 65% จะเจริญเติบโตได้ดีกว่าอยู่ในที่ร่มหรือแดดจัดกลางแจ้ง

คำถามที่พบบ่อยๆ
1. การเจริญเติบโตของแหนแดงเป็นอย่างไร?
การเจริญเติบโตของแหนแดงนั้นนับได้ว่ารวดเร็ว และหากมีธาตุอาหารที่เพียงพอในน้ำและสภาพอากาศนิ่งก็จะยิ่งขยายพันธุ์ได้ดียิ่งขึ้น โดยจะสามารถขยายพันธุ์ได้มากถึง 2 – 2.5 เท่าตัวในระยะเวลา 1 อาทิตย์

003*** 1 อาทิตย์ก่อน ***

004

*** 1 อาทิตย์หลังจากนั้น ***

001

*** 1 อาทิตย์ก่อนของบ่อเล็ก ***

002

*** 1 อาทิตย์ให้หลังของบ่อเล็ก ***

2. ทำไมต้องเพาะเลี้ยงไว้ในภาชนะปิดหรือในบ่อ?
หากเราเลี้ยงไว้สำหรับใส่นาความพิถีพิถันในการเพาะเลี้ยงก็จะน้อยลงเพราะนำไปใช้กับพืช แต่หากใช้สำหรับเป็นอาหารสัตว์หรือส่วนผสมอาหารสัตว์ก็ควรจะมีระดับการรักษาความสะอาดเพราะเราให้สัตว์กินอะไรเป็นอาหารเราก็ได้สิ่งนั้นเข้าร่างกายเช่นกัน และนอกจากการควบคุมเรื่องการแปลกปลอมจากแหนชนิดอื่นและความสะอาดแล้วประโยชน์อีกอย่างหนึ่งของการเลี้ยงในภาชนะปิดก็คือระดับการขยายพันธุ์ที่รวดเร็วกว่าสภาพแวดล้อมแบบเปิด

3. ทำไมต้องใส่แหนแดงไว้ครึ่งหนึ่งของถาชนะ?
การใส่แหนแดงไว้ครึ่งหนึ่งของภาชนะที่เตรียมไว้เพาะเลี้ยงจะช่วยให้การขยายตัวของแหนแดงรวดเร็วขึ้น

4. น้ำคลอรีนหรือน้ำประปาใช้เลี้ยงแหนแดงได้ไหม?
หากใช้น้ำคลอรีนเพาะเลี้ยงแหนแดงควรจะเปิดน้ำไว้ในถังหรือภาชนะเป็นเวลา 2 – 3 วันเพื่อให้สารคลอรีนตกตะกอนหรือเสื่อมประสิทธิภาพลงก่อนที่จะนำมาเพาะเลี้ยงแหนแดง และควรจะเติมปุ๋ยหมักลงในน้ำเพื่อเพิ่มสารอาหารเพราะน้ำคลอรีนหรือน้ำประปานั้นผ่านกระบวนการบำบัดทำให้คุณสมบัติหรือแร่ธาตุของน้ำที่มีโดยปกติหายไป

5. ในกรณีที่ใช้บ่อซีเมนต์ใหม่ในการเพาะขยายพันธุ์แหนแดงแต่ไม่แช่น้ำไว้กรดปูนลดลงก่อนจะส่งผลเช่นไร?
กรดปูนจะลอยตัวขึ้นสู่ผิวน้ำและเจือปนไปกับน้ำทำให้เป็นพิษต่อแหนแดงหรือสิ่งมีชีวิตที่จะปล่อยลงในน้ำ

*** เพิ่มเติมวันที่ 24/6/2556 ลักษณะของกรดปูนที่คายตัวออกมาจากบ่อปูนซีเมนต์ใหม่ ***

Picture 779

Picture 750*** 1 สีเขียวๆ คือกรดปูนที่ออกมาจากบ่อซีเมนต์ใหม่แล้วทำปฏิกิริยากับแหนแดง ไม่ใช่แหนแดงนะ -__-!!! ***

Picture 746

*** กรดปูนที่ยังเข้มข้นจากบ่อซีเมสต์ใหม่จะค่อยๆ กัดแหนแดงจนตาย ***

วิธีการและขั้นตอนการเพาะเลี้ยงขยายพันธุ์แหนแดงสำหรับเป็นใช้เป็นปุ๋ยพืชสดในนาข้าว
1. ขั้นตอนและวิธีการสำหรับการเพาะเลี้ยงแหนแดงเพื่อใช้เป็นปุ๋ยพืชสด (เพราะสามารถตรึงธาตุไนโตรเจนจากอากาศมาเก็บไว้ได้) หรือพืชควบคุมหญ้าในนาข้าวนั้นแทบจะไม่มีอะไรเลย โดยสามารถนำไปปล่อยไว้ในนาข้าวหลังจากที่เราปล่อยน้ำเข้านาและน้ำนิ่งแล้ว แต่หากจะให้ได้ประสิทธิภาพสูงสุดนั้นควรทำการเพาะเลี้ยงขยายพันธุ์ให้ได้จำนวนที่มากพอสมควรก่อนที่จะนำไปปล่อยลงในแปลงนาที่ต้องการเพราะพื้นที่ขนาด 1 ไร่นั้นต้องการแหนแดงจำนวนมากถึง 40 – 50 กิโลกรัมต่อไร่ หรืออย่างน้อย 10 – 15 กิโลกรัมสำหรับเป็นต้นพันธุ์ในการขยายพันธุ์แหนแดงให้คลุมทั้งแปลงนา

2. จังหวะในการปล่อยแหนแดงลงในนาข้าวนั้นควรจะเหมาะสมกับรูปแบบการทำนา หากเป็นนาดำก็สามารถปล่อยลงในแปลงนาได้โดยทันทีเพราะต้นกล้ามีขนาดโตพอสมควร แต่หากเป็นนาหว่านนั้นควรให้ต้นกล้าข้าวมีขนาด 8 – 10 เซนติเมตรจากระดับพื้นน้ำเพื่อป้องกันแหนแดงเจริญเติบโตเร็วกว่าต้นกล้าข้าว

8 Responses to “คู่มือการเพาะเลี้ยงแหนแดงและขยายพันธุ์แหนแดง”

  • Kunlung:

    ถามอย่างผู้ไม่รู้นะครับ…..แล้วแหนแดง มันจะไม่แย่งอาหารกับต้นข้าวหรือครับ. ขอบคุณครับ

    • กรณีของแหนแดงจะว่าไปแล้วก็ให้ผลตรงกันข้ามนะครับ แหนแดงมีแบคทีเรียอยู่ตัวหนึ่งที่อยู่ตามร่องใบ (หยักๆ ขยุกขยุยนั้นแหละ อิอิอิ) ช่วยดึงในโตรเจนจากอากาศมาสะสมไว้ในตัว พอตายไปก็จะลงสู่ดินหรือจมลงไปในน้ำทำให้ไนโตรเจนติดไปสู่ดินหนือน้ำด้วยครับ

      ชาวนาหลายท่านที่ใช้แหนแดงในนาข้าวมักจะพูดเป็นเสียงเดียวกันครับว่ากอข้าวจะโตกว่าปกตินั่นก็อาจจะเป็นเพราะธาตุไนโตรเจนจากแหนแดงครับ
      การใช้แหนแดงในนาข้าวถูกใช้กันอย่างแพรหลายในเวียดนามและจีนครับ ใช้กันมานานพอสมควรส่วนในไทยเราพึ่งจะเริ่มรู้จักกันครับ

  • Kunlung:

    ขอถามต่ออีกนิดนะครับ….เราต้องทดน้ำทิ้งเพื่อให้แหนแดงแห้งตายก่อนหรือเปล่าครับ.

    • ไม่ต้องครับ ^_^
      ถ้าใช้แหนแดงในนา ระดับน้ำจะลดลงเองตามลักษณะการเพาะปลูกครับ ซึ่งก็คือการทำนาตามแบบปกติครับส่วนแหนแดงก็ให้ทำงานเองตามธรรมชาติ
      แทบจะไม่ต้องไปยุ่งอะไรกับมันเลย ^_^

  • Kunlung:

    ขอบคุณครับสำหรับความรู้

  • khuntan:

    อยากทราบเก็บแต่ละครั้ง 1 วงบ่อ จะได้น้ำหนักประมาณกี่กิโลครับ ขอบคุณครับ

    • ขออภัยครับ พักนี้มัวแต่ยุ่งๆ เลยเข้ามาตอบคำถามเพื่อนๆ ช้าไปหน่อย
      โดยประมาณการ 1 ตารางเมตรจะได้แหนแดงประมาณ 1 กิโลกรัมครับ
      วงบ่อขนาด1 เมตรจะได้ประมาณ 1 กิโลกรัมหากบ่อซีเมนต์เล็กกว่านั้นก็ลดหย่อนลงมาตามขนาดครับ เช่น วงบ่อขนาด 80 ซม. ก็จะได้ประมาณ 6 – 7 ขีด

  • มีแจกบ้างไหมครับ แหนแดง หายากมากครับ จะนำมาลองเพาะดู

Leave a Reply

เป็นเพื่อนกันบน Facebook
บทความกิจกรรมเกษตรและที่ดิน